کرونا و سلامت روان؛ استرس گسترده‌ای که میلیون‌ها نفر را درگیر کرد
همه‌گیری کووید-۱۹ یکی از بزرگ‌ترین بحران‌های بهداشتی جهان در قرن اخیر بود. این بیماری که از اواخر سال ۲۰۱۹ شروع شد، نه تنها میلیون‌ها نفر را به خود مبتلا کرد و جان بسیاری را گرفت، بلکه تأثیرات عمیقی بر سلامت روان مردم سراسر جهان گذاشت. قرنطینه‌ها، فاصله‌گذاری اجتماعی، از دست دادن عزیزان، بیکاری و ترس از بیماری، همگی عواملی بودند که باعث ایجاد اضطراب، افسردگی و استرس در میان مردم شدند. در این میان، شناخت میزان شیوع استرس در طول این دوره می‌تواند به برنامه‌ریزی برای مقابله با آسیب‌های روانی آینده کمک کند.
“برآورد شیوع استرس در طی همه‌گیری کووید-19: مرور چتری (متا-متاآنالیز)” توسط پژوهشگران دانشگاه علوم پزشکی اصفهان انجام شد. نتایج بر اساس یک مطالعه جامع نشان داد که حدود ۴۱ درصد از مردم در دنیا استرس را تجربه کردند و این میزان در بیماران و کارکنان مراقبت سلامت بسیار بالاتر بوده است.
این مطالعه به سرپرستی محمد محسنی و همکاران به بررسی نتایج ۴۵ مطالعه معتبر که پیش‌تر در سراسر جهان انجام شده بود، به صورت یکجا تحلیل شد. پژوهشگران با بررسی داده‌های این مطالعات، میزان شیوع و شدت استرس را در طول دوران کرونا برآورد کردند.
نتایج نشان داد شیوع کلی استرس در طول همه‌گیری کرونا حدود ۴۱ درصد بود. بیشترین میزان استرس در بیماران (۵۶ درصد) و کارکنان مراقبت‌های سلامت (۴۵ درصد) دیده شد. همچنین زنان با ۴۰ درصد، استرس بیشتری نسبت به مردان با ۲۷ درصد تجربه کرده بودند. از نظر شدت استرس نیز بیشترین درصد مربوط به استرس متوسط (۲۹ درصد)، استرس خفیف (۲۴ درصد) و استرس شدید (۱۳ درصد) بود.
طبق نتایج این بررسی می‌توان گفت از هر ۱۰ نفر، حدود ۴ نفر در این دوره دچار استرس شده‌اند اما این میزان در همه گروه‌ها یکسان نبود؛ بیشترین استرس در بیماران دیده شد، به طوری که ۵۶ درصد از آن‌ها استرس را تجربه کردند. پس از بیماران، کارکنان مراقبت‌های سلامت مانند پزشکان و پرستاران با ۴۵ درصد در رتبه بعدی قرار داشتند. این آمار نشان می‌دهد کسانی که به طور مستقیم با بیماری درگیر بودند، فشار روانی بیشتری را تحمل کرده‌اند.
همچنین نتایج نشان داد که زنان با ۴۰ درصد، استرس بیشتری نسبت به مردان با ۲۷ درصد تجربه کرده بودند. این تفاوت نشان‌دهنده تأثیر عوامل جنسیتی و شرایط اجتماعی بر سلامت روان در دوران بحران است.
از نظر شدت استرس نیز، بیشتر افراد استرس متوسط را تجربه کرده بودند (۲۹ درصد). پس از آن، استرس خفیف با ۲۴ درصد و استرس شدید با ۱۳ درصد قرار داشتند. این یعنی بیشتر کسانی که در دوران کرونا استرس داشتند، در حد متوسط درگیر این مشکل بودند، اما حدود ۱۳ درصد از آن‌ها استرس شدیدی را تجربه کردند که می‌توانست بر زندگی روزمره و سلامت آن‌ها تأثیر جدی بگذارد.
بررسی پژوهشگران نشان داد که همه‌گیری کرونا نه تنها یک بحران جسمی، بلکه یک بحران روانی گسترده بوده و گروه‌هایی مانند بیماران، کادر درمان و زنان بیش از دیگران در معرض استرس قرار داشته‌اند.
به گفته پژوهشگران، این یافته‌ها نشان می‌دهد که نظام‌های سلامت باید برای بحران‌های آینده، برنامه‌های حمایت روانی گسترده‌تری برای گروه‌های آسیب‌پذیر مانند بیماران، کارکنان مراقبت‌های سلامت و زنان در نظر بگیرند و توجه به سلامت روان را بخشی جدایی‌ناپذیر از مراقبت‌های سلامت بدانند.
لینک مقاله در مجله بین المللی BMC Public Health :
https://link.springer.com/article/10.1186/s12889-025-24922-3
