دوچرخه‌سواری با حواس‌پرتی؛ خطری جدی برای نوجوانان
دوچرخه‌سواری یکی از محبوب‌ترین سرگرمی‌ها و روش‌های رفت‌وآمد نوجوانان است، اما حواس‌پرتی هنگام دوچرخه‌سواری می‌تواند احتمال بروز تصادف و حتی مرگ دوچرخه‌سواران را افزایش دهد. شناخت عوامل مؤثر بر این رفتار از دیدگاه و بر اساس تجربه‌های خود نوجوانان می‌تواند به طراحی برنامه‌های پیشگیرانه کمک کند.
اخیراً پژوهشی با عنوان «تبیین تجارب دوچرخه‌سواران نوجوان در خصوص عوامل مؤثر بر حواس‌پرتی حین دوچرخه‌سواری» در دانشگاه علوم پزشکی اصفهان انجام شده است. یافته‌های این پژوهش نشان می‌دهد که حواس‌پرتی نوجوانان هنگام دوچرخه‌سواری، از مجموعه‌ای عوامل شخصی، رفتاری و محیطی تأثیر می‌پذیرد و نمی‌توان آن را صرفاً به یک عامل محدود کرد.
این مطالعه به سرپرستی خانم دکتر فاطمه صابر و با مشارکت همکاران، به روش کیفی و با مصاحبه عمیق با هجده دوچرخه‌سوار نوجوان و سه بحث گروهی با سیزده دوچرخه‌سوار دیگر در شهر اصفهان انجام شد. در روش کیفی، پژوهشگران به جای استفاده از اعداد و آمار، به دنبال درک عمیق تجربه‌ها، احساسات و دیدگاه‌های افراد هستند. به همین دلیل، پژوهشگران از نوجوانان خواستند تجربه‌ها و دیدگاه‌های خود را درباره موقعیت‌هایی که هنگام دوچرخه‌سواری دچار حواس‌پرتی شده‌اند، بیان کنند. سپس مصاحبه‌ها و بحث‌های گروهی تحلیل شد تا عوامل مؤثر بر این تجربه‌ها شناسایی شوند.
نتایج این بررسی‌ها نشان داد که سه دسته از عوامل مختلف باعث می‌شود نوجوانان حین دوچرخه‌سواری حواسشان پرت شود.
دسته اول، ویژگی‌های روان‌شناختی و فردی نوجوانان می‌توانند بر میزان توجه و تمرکزشان هنگام دوچرخه‌سواری تأثیر بگذارند. برای مثال، نوجوانان هیجان‌خواه ممکن است به انجام رفتارهای پرخطری مانند بلند کردن چرخ جلوی دوچرخه تمایل داشته باشند. توجه و تمرکز بر انجام چنین حرکاتی می‌تواند فرصت توجه به مسیر و رفتار سایر کاربران جاده را کاهش دهد. همچنین، درک پایین خطرات دوچرخه سواری ممکن است باعث شود برخی نوجوانان پیامدهای رفتارهایی مانند استفاده از تلفن همراه هنگام دوچرخه‌سواری را جدی نگیرند. از سوی دیگر، مشغولیت ذهنی با مسائل روزمره، نگرانی‌ها و آشفتگی‌های عاطفی و خستگی نیز ممکن است ذهن نوجوان را از شرایط محیطی و ترافیکی اطراف منحرف کند.
دسته دوم، شامل فعالیت‌هایی است که نوجوان هنگام دوچرخه‌سواری انجام می‌دهد و ممکن است توجه او را از مسیر منحرف کند. به عنوان مثال، استفاده از تلفن همراه برای پیام دادن، تماس یا مشاهده صفحه نمایش، گوش دادن به موسیقی، صحبت کردن با سایر دوچرخه سواران، انجام کارهای دیگر مانند غذا خوردن یا حمل وسایل با دوچرخه، از جمله این رفتارها هستند. بنابراین وقتی توجه فرد به کار دیگری مشغول باشد، کنترل دوچرخه هم کاهش می‌یابد و احتمال تصادف بیشتر می‌شود.
دسته سوم، شامل محیط طبیعی و فضای شهری است که می‌توانند توجه برخی نوجوانان را از دوچرخه‌سواری منحرف کند. مناظر طبیعی، تابلوهای تبلیغاتی، روشنایی نامناسب معابر، وضعیت مسیرهای دوچرخه‌سواری، ترافیک سنگین، رویدادهای خیابانی و شرایط نامساعد جوی مانند باد شدید و بارندگی، از جمله عواملی بودند که نوجوانان به آن‌ها اشاره کردند.
به گفته پژوهشگران، این یافته‌ها نشان می‌دهد که حواس‌پرتی هنگام دوچرخه‌سواری پدیده‌ای متأثر از عوامل مختلف است. بنابراین، برنامه‌های پیشگیری از حواس‌پرتی و ارتقای ایمنی نوجوانان دوچرخه‌سوار باید علاوه بر آموزش رفتارهای ایمن، به عوامل فردی و رفتاری و نیز شرایط محیطی و ترافیکی مؤثر بر توجه نوجوانان دقت داشته باشند.
لینک مقاله در ژورنال بین المللی Traffic Injury Prevention :
