گام بلند محققان دانشگاه علوم پزشکی اصفهان در بومی سازی فناوری الکتروپالاتوگرافی؛ پایان وابستگی به تجهیزات گران قیمت گفتاردرمانی
در فرآیند تولید گفتار، زبان به عنوان پویاترین عضو گفتاری، برای تولید هر صداهای گفتاری ، تماس دقیق و مشخصی با نواحی مختلف کام برقرار می کند. در اختلالاتی مانند کم شنوایی، سندرم داون و فلج های عضلانی تولید صدا های گفتاری مختل می گردد. . در درمان این اختلالات ثبت و نمایش لحظه ای صداهای گفتاری که توسط فرد تولید می گردد، بسیار مهم است. این ثبت توسط الکتروپلاتوگراف صورت می گیرد که تولید ان در اختیار معدودی از مراکز پیشرفته جهان است. . اکنون پژوهشگران دانشگاه علوم پزشکی اصفهان با بومی سازی نمونه اولیه این دستگاه، گامی مؤثر در جهت قطع وابستگی و توسعه پژوهش های کمّی گفتاردرمانی در کشور برداشته اند.
دکتر لیلا قسیسین، دانشیار گروه گفتاردرمانی دانشگاه علوم پزشکی اصفهان با بیش از ۲۵ سال سابقه بالینی و پژوهشی، در گفت وگو با خبرنگار گروه ترجمان دانش وابسته به معاونت تحقیقات و فناوری دانشگاه علوم پزشکی اصفهان، به تشریح جزئیات این دستاورد پرداخت.
دکتر قسیسین در ابتدا با تبیین کارکرد این دستگاه اظهار داشت: الکتروپالاتوگراف تقریباً تنها دستگاهی است که می تواند همزمان با تولید گفتار، بازخورد بصری دقیقی به فرد و درمانگر ارائه دهد. هنگام صحبت کردن، زبان برای تلفظ هر صدا در موقعیتی خاص قرار می گیرد. بیشتر صداهای زبان فارسی توسط زبان تولید می شوند؛ برای صداهایی مانند "ت" و "د" نوک زبان به سمت کام بالا می رود و برای صدای "ک" عقبه زبان به سمت نرم کام حرکت می کند.
وی با اشاره به گروه های هدف این فناوری افزود: در اختلالاتی نظیر فلجی زبان، سندرم داون و کم شنوایی، فرد قادر به درک جایگاه صحیح زبان نیست. این دستگاه با استفاده از یک کام مصنوعی مجهز به الکترود، مسیر حرکت زبان را روی مانیتور ترسیم می کند تا بیمار آگاهانه جایگاه تولید صدا را اصلاح کند.
دانشیار گروه گفتاردرمانی با تأکید بر ضرورت بومی سازی این فناوری توضیح داد: تا پیش از این، ما کاملاً وابسته به خارج از کشور بودیم. هزینه بسیار بالای دستگاه و ضرورت ساخت کام اختصاصی برای هر بیمار در خارج از مرزها، استفاده از این روش را عملاً غیرممکن کرده بود. بدون دستگاه، به دلیل نبود همزمانی، نمی توان چنین بازخوردی به فرد ارائه داد. لذا بر آن شدیم تا با تکیه بر توان داخلی، این انحصار را بشکنیم.
دکتر قسیسین در ادامه به نحوه عملکرد دستگاه و دشواری های فنی پیشرو اشاره کرد: قالب کام مصنوعی که داخل دهان قرار می گیرد، دارای الکترودهایی است که حرکت زبان و محل تماس آن را نشان می دهد. الکترودهای داخل دهان باید از جنس نقره باشند تا در برابر رطوبت و بزاق دهان اکسید نشوند. ساخت کام نسبتاً راحت بود، اما ساخت الکترودها بسیار سخت بود.
وی افزود: در این مسیر با همکاری دکتر سیدی از نخبگان دانشگاه علوم پزشکی اصفهان که در حال گذراندن دوره دکتری هستند، موفق به طراحی و ساخت نمونه پیش آهنگ شدیم. نمونه اولیه در آزمایش های اولیه نتایج موفقی داشته است.
لزوم حمایت برای ورود به مرحله بالینی
دکتر قسیسین ضمن تأکید بر لزوم حمایت های دانشگاهی و دولتی خاطرنشان کرد: مهمترین خلأ پژوهشی ما این است که کار هنوز در مراحل مقدماتی قرار دارد. باید اقداماتی انجام دهیم تا مجوزهای لازم برای استفاده داخل دهانی فرد را بگیریم اما تاکنون انجام نشده است. نمونه فعلی بسیار ابتدایی است و نیاز به پیشرفت دارد. اگر حمایت کامل داشته باشیم، قادرخواهیم بود دستگاه را پیشرفته تر ساخته و آن را به نسخه های بالینی ارتقا دهیم.
وی در پایان تصریح کرد: تکمیل این طرح نه تنها به معنای قطع وابستگی ارزی است، بلکه بستری بزرگ برای تولید دانش فراهم می کند. باید دستگاه را کامل آماده کنیم تا دانشجویان بتوانند پایان نامه، مقاله و کتاب برای آن بنویسند. نوشتن یک مقاله مروری درباره دستگاه الکتروپالاتوگراف بسیار ارزشمند است، زیرا این دستگاه تقریباً پراستنادترین ابزار در حوزه تولید گفتار محسوب می شود. ما جزو اولین گروه هایی هستیم که در ایران این دستگاه را ساخته، و در صورت حمایت، آمادگی داریم جایگاه علمی کشور را در مهندسی پزشکی توان بخشی ارتقا بخشیم.
