پوسیدگی دندان در کودکان فقط یک مشکل دندانی نیست، یک مسئله اجتماعی است
پوسیدگی دندان در کودکان، همچنان یکی از گستردهترین و در عین حال قابل پیشگیریترین چالشهای سلامت عمومی در کشور به شمار میرود؛ مسئلهای که آثار آن فراتر از دهان و دندان، بر رشد، آموزش و کیفیت زندگی کودکان سایه میافکند. آمارهای ملی نشان میدهد بخش بزرگی از کودکان ایرانی با پوسیدگیهای درماننشده مواجهاند؛ موضوعی که توجه نظام سلامت را به عوامل اجتماعی و رفتاری مؤثر بر این بیماری معطوف کرده است. در همین راستا، یک مطالعه طولی در اصفهان، ابعاد تازهای از نابرابریهای سلامت دهان را در کودکان آشکار کرده است.
دکتر بهاره طحانی، دکترای تخصصی سلامت دهان و دندان و دندانپزشکی جامعهنگر و دانشیار گروه سلامت دهان این دانشگاه، در گفتوگو با خبرنگار گروه ترجمان دانش وابسته به معاونت تحقیقات و فناوری دانشگاه علوم پزشکی اصفهان، با ارائه نتایج طرح "بررسی بروز پیشرفت پوسیدگی دندان و میانگین تعداد دندان های دارای پوسیدگی حفره دار جدید در کودکان 7 ساله و ارتباط آن با وضعیت اجتماعی -اقتصادی خانوار، عوامل رفتاری کودک و روان شناختی والدین در پیگیری یکساله: یک مطالعه طولی در اصفهان" اظهار کرد: پوسیدگی دندان شایعترین بیماری مزمن در جهان است و کودکان ۶ تا ۱۲ سال از مهمترین گروههای هدف در برنامههای پیشگیری و ارتقای سلامت دهان محسوب میشوند.
وی افزود: پوسیدگی دندانهای شیری صرفاً یک مشکل موضعی نیست، بلکه میتواند پیامدهای جدی از جمله درد، عفونت، سوء تغذیه، کاهش تمرکز، افت تحصیلی و اختلال در فعالیتهای روزمره کودکان را به همراه داشته باشد. در صورت عدم درمان، این آسیبها میتواند سلامت دندانهای دائمی را نیز تحت تأثیر قرار دهد.
این عضو هیئت علمی دانشگاه علوم پزشکی اصفهان با اشاره به وضعیت نگرانکننده سلامت دهان در کشور گفت: بر اساس آخرین آمارها، حدود ۸۰ درصد کودکان ششساله ایرانی دارای پوسیدگی درماننشده دندان هستند؛ رقمی که بیانگر بار بالای بیماری در سنین بسیار پایین است.
دکتر طحانی درباره روش انجام این پژوهش توضیح داد: این مطالعه بر روی حدود ۴۰۰ دانشآموز پایه اول ابتدایی در مدارس دولتی و غیردولتی شهر اصفهان انجام شد. کودکان در آغاز ورود به مدرسه تحت معاینه کامل دندانپزشکی قرار گرفتند و پس از یک سال، مجدداً برای بررسی بروز پوسیدگیهای جدید ارزیابی شدند.
وی با بیان اینکه نتایج بهدستآمده نگرانکننده است، تصریح کرد: در ابتدای مطالعه، ۷۰ درصد کودکان حداقل یکی از پیامدهای پوسیدگی دندان را تجربه کرده بودند و ۴۵ درصد نیز در دندانهای دائمی خود پوسیدگی داشتند. پس از یک سال پیگیری، حدود ۴۰ درصد کودکان دچار پوسیدگی جدید در دندانهای شیری و ۳۳ درصد نیز دچار پوسیدگی جدید در دندانهای دائمی شدند؛ به این معنا که از هر سه کودک، یک نفر طی تنها یک سال با پوسیدگی جدید در دندانهای دائمی مواجه شده است.
این پژوهشگر با تأکید بر نقش عوامل اجتماعی در بروز بیماری اظهار داشت: کودکان متعلق به خانوادههای با وضعیت اقتصادی و اجتماعی پایین، بیش از 2 برابر سایر کودکان در معرض پوسیدگیهای جدید قرار داشتند. در عین حال، همین گروه بیشترین نیاز به خدمات دندانپزشکی را داشتند، اما دسترسی کمتری به این خدمات تجربه میکردند؛ پدیدهای که در ادبیات سلامت از آن با عنوان «مراقبت وارونه» یاد میشود.
وی ادامه داد: سطح تحصیلات والدین، نوع مدرسه، میزان آگاهی خانوادهها درباره سلامت دهان، رفتارهای بهداشتی کودکان و همچنین سطح استرس و اضطراب والدین از جمله عوامل مؤثر بر وضعیت سلامت دهان کودکان بودند.
به گفته دکتر طحانی، هرچه آگاهی والدین کمتر و میزان استرس آنان بیشتر بوده، وضعیت سلامت دهان کودکان نامطلوبتر گزارش شده است.
وی با تأکید بر اهمیت مداخلات پیشگیرانه افزود: نتایج این پژوهش نشان میدهد آموزش بهداشت دهان به کودکان، تقویت برنامههای مدارس ارتقای سلامت، افزایش آگاهی والدین و گسترش دسترسی گروههای کمبرخوردار به خدمات دندانپزشکی میتواند نقش مهمی در کاهش بار این بیماری ایفا کند.
دکتر طحانی در پایان خاطرنشان کرد: بخش قابل توجهی از نابرابریهای مشاهدهشده در سلامت دهان کودکان قابل پیشگیری است و با اجرای سیاستهای آموزشی و حمایتی هدفمند میتوان از تداوم روند رو به رشد پوسیدگی دندان در نسل آینده جلوگیری کرد.
