بازسازی زندگی پس از سرطان؛ سایکودرام، پلی میان رنج و امید
پایان شیمیدرمانی و پرتودرمانی، برای بسیاری از زنان بهبودیافته از سرطان سینه، صرفاً یک نقطه پایان پزشکی نیست؛ بلکه آغاز مسیری پر از پرسش، اضطراب و بازسازی هویت است. تجربهای که گاهی حتی پس از بهبودی جسمی، بار روانی و اجتماعی سنگینی بر زندگی فرد میگذارد. پژوهشگران و روانشناسان با یک رویکرد نوین به نام سایکودرام، تکنیکی که از نمایش و بازآفرینی نقشها برای تجربه و بازسازی روانی بهره میبرد، مسیر بازسازی روانی و معنایی این زنان را به شیوهای علمی، تجربهمحور و انسانی ترسیم کردهاند؛ رویکردی که وعده میدهد نه تنها اضطراب و تنهایی را کاهش دهد، بلکه دوباره حس معنا و قدرت را به زندگی بازگرداند.
دکتر نرگس رحمانیان، با همکاری پژوهشگر مرتضی بهارلو، روانشناس و دراماتراپیست ، از اجرا و تداوم طرح "مداخله سایکودرام برای بهبودیافتگان سرطان سینه " خبر دادند. طرحی که با هدف پاسخگویی به نیازهای روانی-اجتماعی زنان بهبودیافته طراحی کردهاند.
این طرح در فاز نخست، مصاحبههای عمیق و کیفی با تعداد محدودی از بهبودیافتگان انجام شد تا چالشهای اصلی پس از پایان درمان شناسایی شود. تحلیل این دادهها نشان داد: اضطراب عود بیماری، تغییر در تصویر بدنی، اختلال در روابط بینفردی، احساس تنهایی، دشواری در بازگشت به نقشهای خانوادگی و اجتماعی، و بحران معنا، دغدغههای اصلی این گروه هستند.
دکتر رحمانیان توضیح داد: بسیاری از بیماران پس از پایان درمان جسمی، با خلأ روانی و هویتی مواجه میشوند که در ساختارهای درمانی رسمی کمتر به آن پرداخته شده است. توجه به این ابعاد، نقشی حیاتی در کیفیت زندگی آنان دارد.
وی در ادامه گفت: بر اساس این یافتهها، یک دوره ۱۲ جلسهای مبتنی بر سایکودرام طراحی شد. این رویکرد به شرکتکنندگان اجازه میدهد نه تنها درباره رنجهای خود صحبت کنند، بلکه از طریق بازآفرینی نقشها و تجربه نمایشی، فرآیند بازسازی روانی را بهطور عینی تجربه کنند.
مرتضی بهارلو پژوهشگر این طرح، با اشاره به ساختار برنامه اظهار داشت: تمرکز اصلی این برنامه بر تجربه زیسته بیماران، بازسازی نقشهای آسیبدیده، فراهمسازی بستر تخلیه هیجانی ایمن، تقویت خودکارآمدی و بازتعریف هویت فردی پس از بیماری است. سایکودرام به شرکتکنندگان این امکان را میدهد تا از موقعیت انفعالی خارج شده و عاملیت فعال در بازنویسی روایت زندگی خود پیدا کنند.
ارزیابیهای کیفی و بازخورد شرکتکنندگان، حاکی از بهبود قابل توجه در شاخصهایی همچون کاهش اضطراب عود، افزایش انسجام روانی، ارتقاء کیفیت روابط بینفردی و تقویت احساس معنا در زندگی بوده است. بسیاری از شرکتکنندگان گزارش دادهاند که این دوره به آنان کمک کرده است تا پس از تجربه بیماری، هویتی تازه و کارآمدتر برای خود تعریف کنند و دوباره حس کنترل و معنا را در زندگی تجربه کنند.
با توجه به نتایج مثبت، این طرح بهصورت مستمر ادامه یافته است. در حال حاضر، جلسات حضوری در اولین چهارشنبه هر ماه برگزار میشود و سایر چهارشنبهها بهصورت آنلاین پیگیری میگردد. هر جلسه دارای موضوع مشخص و اهداف درمانی تعریفشده است و سرفصلها بر اساس نیازهای واقعی شرکتکنندگان تنظیم میشود. موضوعات جلسات شامل معنا در زندگی پس از بیماری، بازسازی تصویر بدنی، مدیریت اضطراب عود، نقشهای خانوادگی، بخشش، پذیرش و تقویت امید است.
دکتر رحمانیان خاطرنشان کرد: درمان جسم بدون بازسازی روان کامل نیست. این برنامه نه تنها بر بهبود کیفیت زندگی بهبودیافتگان سرطان سینه تمرکز دارد، بلکه قابلیت گسترش به سایر گروههای مبتلا به سرطان را نیز دارد. حمایت ساختاری و سیاستگذاری در حوزه مراقبتهای جامعنگر میتواند نقش تعیینکنندهای در کاهش اضطراب، ناامیدی و اختلالات روانی پس از درمان ایفا کند.
مرتضی بهارلو عضو انجمن بین المللی نمایش درمانی ایران، همچنین افزود: آگاهیبخشی عمومی درباره اهمیت مداخلات روانشناختی و معرفی علمی سایکودرام، میتواند به گسترش چنین برنامههایی در سطح ملی کمک کند و مسیر مراقبتهای جامع را برای بیماران هموار سازد.
