روند صعودی ایمنی و مدیریت بحران در بیمارستانهای استان
در کشوری که همواره در معرض انواع بلایای طبیعی و بحرانهای انسانساخت قرار دارد، تابآوری نظام سلامت نه یک انتخاب، بلکه یک ضرورت حیاتی است. بیمارستانها باید فراتر از مقاومت در برابر آسیبها باشند و به کانون اصلی خدمترسانی و مدیریت بحران تبدیل شوند تا مردم در شرایط بحرانی بتوانند به آنها اعتماد کنند. بر همین اساس، پژوهشی جامع با موضوع: "ارزیابی وضعیت ایمنی بیمارستان ها در استان اصفهان در مقابل بلایای قابل وقوع در استان"، برای سنجش وضعیت ایمنی بیمارستانهای استان اصفهان طی یک دوره پنجساله انجام شد.
دکتر فرهاد حیدری، دانشیار طب اورژانس، عضو گروه طب اورژانس دانشکده پزشکی و از اعضای هیئت علمی مراکز آموزشی درمانی آیتالله کاشانی و الزهرا(س)، در تشریح این پژوهش گفت: ایده این مطالعه از دل فعالیتهای مرتبط با مدیریت بحران و همکاری با اورژانس پیشبیمارستانی استان شکل گرفت. هر ساله بودجهای برای ارتقای ایمنی بیمارستانها تخصیص مییابد، اما لازم بود بهصورت علمی بررسی کنیم این اقدامات تا چه اندازه به بهبود واقعی ایمنی منجر شده است.
به گفته وی، استان اصفهان به دلیل موقعیت جغرافیایی، مرکزی و ترانزیتی بودن، در بسیاری از بحرانهای ملی بهعنوان استان معین ایفای نقش میکند؛ ازاینرو ارزیابی تابآوری مراکز درمانی آن اهمیت راهبردی دارد. در این مطالعه، وضعیت ایمنی ۵۵ بیمارستان استان طی سالهای ۱۳۹۶ تا ۱۴۰۱ با استفاده از شاخص جهانی (HSI)، مورد بررسی قرار گرفت؛ با توجه به اینکه ابزار استاندارد پیشتر در ایران بومیسازی و اعتبارسنجی شده است.
دکتر حیدری با اشاره به ابعاد سهگانه ارزیابی افزود: ایمنی بیمارستانها در سه حوزه سازهای، غیرسازهای و عملکردی سنجیده شد. ایمنی سازهای به استحکام ساختمان در برابر مخاطراتی نظیر زلزله و سیل مربوط میشود و ۵۰ درصد امتیاز کل را تشکیل میدهد. ایمنی عملکردی، شامل آمادگی مدیریتی، برنامههای پاسخ به بحران و آموزش نیروهاست و ۳۰ درصد وزن دارد. ایمنی غیرسازهای نیز ۲۰ درصد امتیاز را شامل میشود و به تأسیسات، تجهیزات و اجزای داخلی مرتبط است.
بر اساس نتایج این پژوهش، روند ایمنی بیمارستانهای استان، طی پنج سال مورد مطالعه، سیر صعودی و امیدوارکنندهای داشته است. در سال ۱۳۹۶ سه بیمارستان در سطح ایمنی پایین قرار داشتند؛ این تعداد در سالهای بعد کاهش یافت و از سال ۱۴۰۰ به بعد هیچ بیمارستانی در سطح ایمنی پایین باقی نماند. در سال ۱۴۰۱ تنها ۱۷ بیمارستان در سطح متوسط قرار داشتند و دوسوم مراکز به سطح ایمنی بالا دست یافتند.
وی این روند را نشانه ارتقای فرهنگ ایمنی و مدیریت بحران در بیمارستانهای استان دانست و تصریح کرد: در سالهای ابتدایی، بالاترین امتیاز مربوط به ایمنی سازهای بود، اما در سالهای ۱۴۰۰ و ۱۴۰۱ ایمنی عملکردی بیشترین رشد را نشان داد. این موضوع نشان می دهد، بیمارستانها بیش از گذشته به آموزش، برگزاری مانورها، سناریونویسی و تقویت ساختارهای مدیریتی توجه کردهاند.
این دانشیار طب اورژانس، همچنین خاطرنشان نمود: بسیاری از اصلاحات در حوزه ایمنی غیرسازهای، از جمله تثبیت تجهیزات، ایمنسازی اجزای داخلی و ساماندهی تأسیسات، با هزینهای محدود اما اثربخشی قابلتوجه انجام شده است. این اقدامات در کنار بازنگری فرآیندهای مدیریتی، نقش مهمی در ارتقای سطح آمادگی مراکز درمانی ایفا کرده است.
وی با اشاره به دستهبندی بیمارستانها بر اساس نوع مالکیت(دانشگاهی، دولتی غیردانشگاهی، خصوصی و خیریه، و وابسته به سایر سازمانها) اظهار کرد: تحلیل دادهها نشان داد تفاوت معناداری میان این گروهها از نظر سطح ایمنی وجود ندارد و توجه به مقوله ایمنی در نظام درمانی استان به صورت فراگیر نهادینه شده است.
با این حال، دکتر حیدری یکی از محدودیتهای مطالعه را خود اظهاری بودن دادهها دانست و افزود: اگرچه ابزار مورد استفاده معتبر است، اما پیشنهاد میشود در آینده تیمهای ارزیاب مستقل نیز بهصورت میدانی وضعیت بیمارستانها را بررسی کنند تا امکان مقایسه میان خودارزیابی و ارزیابی بیرونی فراهم شود.
وی در پایان تأکید کرد: ایمنی و مدیریت بحران فرآیندی پویا و مستمر است. هرچند نتایج این پژوهش نشاندهنده وضعیت مطلوب و رو به بهبود بیمارستانهای استان اصفهان می باشد، اما حفظ و ارتقای این سطح نیازمند پایش مستمر، آموزش مداوم و به روزرسانی برنامههای آمادگی است. بیمارستانها باید در هر شرایطی پایدار بمانند تا بتوانند در لحظه بحران، بهعنوان قلب تپنده نظام سلامت، پاسخگوی نیاز جامعه باشند.
